Abraham Kuyper i jego wizja panowania Chrystusa nad światem i życiem

Nie istnieje nawet ziarenko piasku w kosmosie, o którym Chrystus, suwerenny Pan wszystkiego, nie mówi: ono należy do mnie!

Abraham Kuyper

Niniejszy artykuł nakreśla wizję, która moim zdaniem może być nam bardzo przydatna. Jej autor, Abraham Kuyper urodził się w 1837 roku, a zmarł w 1920 roku. Był synem pastora reformowanego; ukończył studia z zakresu literatury (1857) i filozoficzne (1858) na Uniwersytecie w Leiden, następnie seminarium w tym samym mieście z tytułem doktorskim (1862). Początkowo ulega sceptycznym poglądom wykładanym na uniwersytecie i sam zaczyna je promować. Dzięki jednak świadectwu i modlitwom swej pobożnej narzeczonej, młody wybitny teolog nawraca się do prostego oddania Chrystusowi. Zostaje ordynowany w Nederlandse Hervormde Kerk (Holenderskim Kościele Reformowanym) w 1863 r. i skierowany do małej miejscowości Beest. Tam, pod wpływem świadectwa prostej wiary ubogich parafian jednoznacznie opowiada się za twardą pobożnością i surowym reformowanym wyznaniem wiary. Jego więzi z pogardzaną biedotą (hol. Kleine luyden) pójdą zresztą dalej – do historii przejdzie jako „premier prostaczków” - ich obrońca i edukator.

W 1867 r. przenosi się stamtąd na pastorat do Utrechtu, i w końcu do stołecznego Amsterdamu (1870 r.). Kuyper przewodził w swym wyznaniu frakcji Dolerenden (zasmuconych), która w obliczu kryzysu wiary wśród zarówno duchownych, jak laikatu postulowała konieczność zgody na wyznanie wiary jako warunek zarówno ordynacji na urząd pastora, jak członkostwa w kościele. Z tego powodu w 1886 r. wraz z 80 innymi pastorami zostaje zawieszony, a w 1889 r. zakłada Nederduitsche Gereformerde Kerken – wyznanie rozpoczynające istnienie z ponad 200 zborami, 180 tys. członków i 80 pastorami.

W Amsterdamie zaczyna pracę publicystyczną: zakłada własny dziennik De Standaard (1872) oraz miesięcznik De Heralt. Poznaje działacza protestanckiego, Groena van Prinsterera, który zaraża go wizją chrześcijańskiego uprawiania polityki. Kandyduje jako poseł do parlamentu i w 1874 zostaje wybrany. Rozpoczyna błyskotliwą karierę polityczną (wielokrotnie ponownie wybierany przez 3 dziesięciolecia). W 1879 przejmuje po Groenie przywództwo w Partii Anty-Rewolucyjnej, sprzeciwiającej się wyobcowaniu chrześcijaństwa w wizji uprawiania polityki (jest to partia jednoznacznie reformowana w swej wizji świata i działania).

Pomimo, iż jego poglądy dla wielu były radykalne, okazał się bardzo skutecznym politykiem. Zwieńczeniem jego kariery były lata 1901-1905, kiedy po wygranych wyborach został holenderskim premierem, a stworzona przez niego koalicja rządowa z partią rzymskokatolicką zdołała utrzymywać się przy władzy od 1888 aż do 1938 r. Był architektem tzw. pilaryzacji (filaryzacji) społeczeństwa, czyli tworzenia instytucji społecznych i edukacyjnych równolegle przez grupy o różnych zapatrywaniach religijnych i światopoglądowych, na zasadzie równouprawnienia. Gorliwy rzecznik koncepcji niezależności edukacji od państwa, o którą rozpoczął walkę i którą wprowadził w końcu w Holandii jako prawo. W 1880 r. zakłada Vrije Universiteit (Wolny Uniwersytet), reformowaną uczelnię, której przewodzi, na której wykłada teologię, i która istnieje do dziś.

W 1898 r. zostaje zaproszony na prestiżowe Stone Lectures do Seminarium w Princeton w USA. Wygłasza 6 wykładów o kalwinizmie, które wpływają w istotny sposób na kształt przede wszystkim kalwinizmu, ale i w ogóle ewangelikalnego świata w następnym stuleciu. Dlaczego? Jego słowa miały moc praktycznego przełożenia na życie. Przemawiał nie tylko jako teoretyk, ale i praktyk. Słowami G. Harincka, „powodem, dla którego Kuyper cieszy się dziś większym zainteresowaniem niż wszyscy inni chrześcijańscy teoretycy społeczni jest fakt, iż nie tylko przedstawił pewne interesujące myśli, ale również wcielił je w czyn” .

Niniejszy artykuł streszcza jego całościową wizję kalwinizmu, której poświęcił pierwszy wykład wygłoszony w USA. W skrócie, i zgodnie z tytułem, jest on drogą, czy sposobem życia. Aby osoby nie uznające się za kalwinistów nie zniechęciły się do czytania, dodam, że kalwinizm dla Kuypera nie jest jedynie kontrowersyjną dla wielu niekalwinistów nauką o predestynacji, ale raczej całościową chrześcijańską wizją świata, w której króluje Chrystus. Takiemu kalwinizmowi właśnie poświęcił swój cykl wykładów, i z pewnością może odnaleźć w nim zachętę i inspirację również każdy oddany Chrystusowi chrześcijanin i protestant. Kto wie, może nawet z takim kalwinizmem znajdzie wiele wspólnego.

W końcu, wydaje się, że słowa Kuypera są dziś równie aktualne, co sto lat temu. Coraz wyraźniej zdajemy sobie sprawę z kolizji, w jaką zaczynają wchodzić ze sobą najważniejsze religie świata. Postawa postmodernistyczna, która próbowała załagodzić wszelkie konflikty, rozmywając dystynktywność religijnych przekonań, wydaje się raczej naiwna i w świetle narastających spięć iluzoryczna w swej funkcji panaceum na wszelkie zło. Być może rację miał polski wieszcz, iż choć „pokój szczęśliwość” to „bojowanie byt nasz podniebny”, i lepiej się na tą ewentualność przygotować.