Zawisza Czarny nadstawia głowę za honor i Europę

W 1428 roku Zygmunt Luksemburski podjął wyprawę na Golubac, potężną serbską twierdzę na prawym brzegu Dunaju, która od półwiecza znajdowała się pod kontrolą turecką. Wyprawa zakończyła się rozejmem, więc większość wojsk chrześcijańskich przeprawiła się z powrotem na lewy brzeg rzeki. Wówczas to Turcy łamiąc warunki rozejmu napadli na pozostały jeszcze niewielki oddział tych wojsk dowodzony przez sławnego na całą Europę polskiego rycerza Zawiszy Czarnego z Garbowa. „Według [Jana] Długosza, kiedy sytuacja wojsk pozostawionych na prawym brzegu stała się krytyczna, król wysłał łódź, by umożliwić swemu ulubionemu rycerzowi ucieczkę. Ale Zawisza jako nader gorliwy strażnik honoru rycerskiego, uważając za rzecz niegodną opuszczanie swych towarzyszy, których już zobaczył w szponach śmierci, wybrał niebezpieczne pozostanie z nimi”[1]. Włożył swoją słynną czarną zbroję, dosiadł konia i w eskorcie tylko dwóch pieszych giermków ruszył na Turków. Nie lękał się niewoli, wierząc, że król go z niej wykupi. Niestety jeden z Turków podczas kłótni o znakomitego jeńca, obawiając się utraty należnej mu części okupu ściął głowę Zawiszy, by nikt nie wzbogacił się na jeńcu. Zderzenie rycerskiej kultury europejskiej z islamskimi metodami prowadzenia wojny okazało się bardzo bolesne.

Zanim zobaczymy, jak do tego doszło, że sprawy zabrnęły tak daleko, przyjrzyjmy się sytuacji politycznej w świecie islamu po okresie krucjat[2], na którym zakończyła się nasza poprzednia opowieść. W ciągu XIII wieku od wschodu na ziemie opanowane przez muzułmanów wdarli się Mongołowie ze wschodniej Azji, podbijając Iran i Irak, a także kalifat abbasydzki w Bagdadzie. Dopiero w Syrii zostali powstrzymani przez Ajjubidów, dynastię władającą w tym czasie Egiptem i Syrią, wkrótce obaloną przez własnych dowódców wojskowych – Mameluków, których czekały długie lata świetności. Tymczasem na zachodzie, jeszcze w XI w. kalifat Kordoby rozpadł się na wiele małych państw, co ułatwiło chrześcijańskim władcom podjęcie skutecznej walki o odbicie Hiszpanii z rąk arabskich. Wspomniani Mongołowie (w Europie nazwani Tatarami) do początku XIV w. stali się muzułmanami i pomijając niezwykle niszczące najazdy na środkowąEuropę (ucierpiała w nich przede wszystkim Polska i Węgry), w dziejach naszego kontynentu zaznaczyli się przede wszystkim z racji podboju Rusi, który odcisnął się na obliczu tych ziem bardzo trwałym piętnem. Jednak największym (i najbardziej długotrwałym) zagrożeniem dla Europy okazali się w tym czasie Turcy, którzy już wcześniej dali znać o sobie, stając się powodem zainicjowania całego ruchu krucjatowego.

Zawisza Czarny wg J.Matejko